Ana sayfa Blog

Nahiv Dil Bilgisi Gramer İçindekiler

0

Sarf Dil Bilgisi Gramer İçindekiler

0

Harf-i Ta’rif

0

Belirlilik Eki   (حرف التعريف)   (Harf-i Ta’rif)

İsimlerin başına gelen  “belirtme edatı” ( ال ) dır.

Bir isimde aynı anda hem belirlilik eki (harfi tarif) hem de çift hareke (tenvin) bulunmaz. Çünkü belirlilik eki, ismin belirli bir isim olduğunun, kelimenin son harfinin alacağı çift hareke ise belirsiz bir isim olduğunun işaretidir.

(belirli) kalem القلمُ             (herhangi) bir kalem  قلمٌ

(belirli) defter   الدفترُ           (herhangi) bir defter  دفترٌ

Arapçada belirlilik eki almış isimler “marife” (المعرفة) yani “belirli isim”; çift hareke almış isimler ise “nekra” (النكرة) yani “belirsiz isim” olarak isimlendirilir.

Marife

0

Belirli olan bir nesneyi işaret eden isimlere “belirli isimler” veya diğer adıyla “marife” denir.

Belirli isim grupları şunlardır:

1. Özel isimler – Alem isimler

Örnek: Osman – عثمان ; İstanbul – اسطنبول ;

This is custom heading element

Örnek: (belirli, bilinen) bahçe – الحديقة ; (belirli,bilinen) ev – البيت

İrabını hareke ile alan ve başına el takısı gelmiş olan isimlerin son harflerinin harekesi tenvinli olmaz.
Örnek: bir ev – بيتٌ ; (belirli) ev – البيتٌ

3. Zamirler (bitişik ve ayrı zamirler)

Örnek: O – هو ; Sen – أنت ; Senin / sana – …ــك

4. İşaret isimleri (İsm-i işaretler)

Örnek: Bu – هذا ; O – تلك ; Orada / şurada – هناك

5. Bağlantı isimleri (İsm-i mevsuller)

Örnek: …ki o – الذي ; ki o şey – ما ; ki o kimse – من

6. Belirli isimle isim tamlaması yapan isimler (Marife isme muzaf olan isimler)

Örnek: Evin kapısı – باب البيت ; Senin okulun – مدرستك

Sıra Sayıları Arapça

0

Arapça’da sayı ismine العدد sayılan kelimeye de المعدود adı verilmektedir. Arapça’da aded ile ma’dud ilişkisi ile ilgili kurallar sayılara göre değişmektedir. Örneğin 1 ve 2 sayıları, sayılandan sonra gelirken diğer sayılar önce gelirler.

Sayılardan bazıları mebnidir. 12’deki 2 hariç 11-19 arası sayıların hem birler basamağı hem de onlar basamağı fetha üzere mebnidir. 12 sayısının birler  basamağı ise mu’rabtır. 11 ve 19 arası sayılar haricindeki tüm sayılar mu’rabtır.

Örnekler;

NOT: Parantez içindeki kelimeler sıra sayılarıdır.

المذكر المؤنّث
(واحِد (أوّل (واحِدة (أولى 1
(اثنان (ثَانٍ – الثاني (اثنتان (ثانية 2
(ثَلَاثة (ثالثة (ثَلَاث (ثالث 3
(أربعة (رابعة (أربع (رابع 4
(خمسة (خامسة (خمس (خامس 5
(ستة (سادسة (ست (سادس 6
(سبعة (سابعة (سبع (سابع 7
(ثمانٍية (ثامنة (ثمانٍ – الثماني (ثامن 8
(تسعة (تاسعة (تسع (تاسع 9
(عشرة (عاشرة (عشر (عاشر 10
(إحدَى عَشْرَةَ (الحَادِية عْشْرَةَ (أحدَ عشَرَ (الحادي عَشَرَ 11
(اثْنتا (اثنَتيْ) عَشَرةَ (الثانية عشرة (اثْنا (اثنَيْ) عَشَرَ (الثاني عشر 12
(ثلاث عشْرةَ (الثالثَة عشْرَةَ (ثلاثة عشَرَ (الثالثَ عشَرَ 13
(أربع عشْرَة (الرابعَة عشْرَةَ (أربعةَ عشَرَ (الرابعَ عشَرَ 14
(خمس عشْرةَ (الخامسَة عشْرَةَ (خمسةَ عشَرَ (الخامسَ عشَرَ 15
(ستّ عشْرَة (السادِسَة عشْرَةَ (ستّةَ عشَرَ (السادِسَ عشَرَ 16
(سبع عشْرَة (السابِعَة عَشْرَةَ (سبعةَ عشَرَ (السابِعَ عَشَرَ 17
(ثماني عشْرَة (التاسعَة عَشْرَةَ (ثمانيةَ عشَرَ (التاسعَ عَشَرَ 18
(تسعَ عشْرَةَ (التاسعةَ عشْرَةَ (تسعةَ عشَرَ (التاسعَ عَشَرَ 19
(عشرين (العشرين (عشرون (العشرون 20
(ثلاثين (الثلاثين (ثلاثون (الثلاثون 30
(أربعين (الأربعين (أربعون (الأربعون 40
(خمسين (الخمسين (خمسون (الخمسون 50
(ستّين (الستّين (ستّون (الستّون 60
(سبععين (السبععين (سبععون (السبععون 70
(ثمانين (الثمانين (ثمانون (الثمانون 80
(تسعين (التسعين (تسعون (التسعون 90
(واحدة وعشرون (الحادية والعشرون (واحد وعشرون (الواحد والعشرون 21
(اثنتان وعشرون (اثانية والعشرون (اثنان وعشرون (اثاني والعشرون 22
(واحدة وتسعون (الحادية والتسعون (واحد وتسعون (الواحد والتسعون 91
(اثنتان وتسعون (الثانية والتسعون (اثنان وتسعون (الثاني والتسعون 92
(ثلاث وعشرون (الثالث والعشرون (ثلاثة وعشرون (الثالث والعشرون 23
(تسع وعشرزن (التاسع والعشرزن (تسعة وعشرزن (التاسع والعشرزن 29
(ثلاث وتسعون (الثالث والتسعون (ثلاثة وتسعون (الثالث والتسعون 93
(تسع تسعون (التاسع والتسعون (تسعة تسعون (التاسع والتسعون 99

NAİB-İ FAİL

0

Fiillerde aslolan fail almaktır. Geçişli veya geçişsiz fiiller edilgen hale getirilmezlerse fail alırlar. Bazı durumlarda fiilin faili cümlenin içinde yer almayabilir. Bunun yerine mef’ul, yani nesne ve yerine göre başka bir öge sanki fiil kendi üstünde etki ediyormuş gibi bir ifade kullanılır. Bu şekilde fiil dolaylı/edilgen yapıya sokulur. Bu tür fiillere Arapçada meçhul fiiller denir. Türkçede edilgen fiil denir.

Fiilin etken, edilgen, ve nakıs olma durumuna göre tüm fiillerdeki muttasıl merfu ve müstetir zamirler fail, naibi fail veya nakıs fiil ismidir.

Naib-i fali, failin cümleden çıkarılmasından sonra, onun yerine gelen merfu isimdir. Mechul hale getirilen fiil naibi faile göre yeniden şekillenir. Mesela; fiil, fail ile kullanıldığında müzekker olabilir. Ama fail kaldırıldığında yerine naibi fail geldiğinde, naibi fail müennes ise fiil müennes yapılır.

ANLAM

MEÇHUL FİİL ve NAİBİ FAİL

ANLAM

MALUM FİİL ve FAİL

Kapı açıldı.

فُتِحَ البابُ.

Çocuk kapıyı açtı.

فَتَحَ الولدُ البابَ.

Bisiklete binildi.

تُرْكَبُ الدَّرَّاجَةُ.

Ali bisiklete bindi.

يَركَبُ عَلِيٌّ الدَّرَّاجةَ.

Dövüldün.

ضُرِبْتَ.

Seni dövdüm.

ضَرَبْتُكَ.

Yeryüzünde halife yapıldın.

جُعِلْتَ خَلِيفَةً فِي الأرْضِ.

Yeryüzünde halife oldun.

صِرْتَ خَلِيفَةً فِي الأرْضِ.

Malum ve Meçhul Fiiller

0

Faili belli olup olmaması yönünden fiiller iki kısma ayrılır. Bunlar;

  1. Malum fiiller
  2. Meçhul fiiller

Faili belli olan fiillere malum fiil denir. Faili belli olmayan fiillere de meçhul fiil denir. Malum bir fiil meçhul yapılabilir. Aynı şekilde meçhul bir fiil de malum yapılabilir. Bunun için fiilde bazı değişiklikler yapmak gerekmektedir.

Anlamı Meçhul fiil Anlamı Malum fiil
Ders anlaşıldı. فُهِمَ الدَّرْسَ Muhammet dersi anladı. فَهِمَ مُحَمَّدٌ الدَّرْسَ
Ders anlaşılıyor. يُفْهَمُ الدَّرْس Muhammet dersi anlıyor. يَفْهَمُ مُحَمَّدٌ الدَّرْس

Yukarıdaki örneklerde فَهِمَ fiili mazi malum iken فُهِمَ şeklinde meçhul yapılmıştır. يَفْهَمُ fiili de muzari malum iken يُفْهَمُ şeklinde meçhul yapılmıştır.

Şimdi fiillerin nasıl meçhul yapıldığını maddeler halinde anlatalım.

  1. Mazi fiillerin meçhul yapılması.
  • Mazi fiiller fetha, zamme yada sükun üzere mebnidir. Meçhule çevrildiğinde bu durumda herhangi bir değişiklik olmadan kalır.
  • Sondan bir önceki harfe kesra verilir.
  • Diğer harekeli harfler zamme ile harekelenir.
  • Sakinlere dokunulmaz.

Üç harfli mazilerin meçhule dönüştürülmesi için فُعِلَ, فُعِلُوا ve فُعِلْنَ kalıblarına sokulmaları pratik olarak kullanılabilir. Buna göre son harf olan lam harfi, fetha, zamme yada sükun üzere mebni kalır. Sondan bir önceki harf olan ayın harfe kesra verilir. Diğer harekeli harf olan fâ harfi ise zamme ile harekelenir. Başka da harekeli yada sakin bir harf kalmamış oluyor. Fiil ziyadeli bablardan olursa harf sayısı artmış olacağından iki zammeli, iki sakin harfe kadar ulaşılabilir. اِسْتَغْفَرَ fiilinden اُسْتُغْفِرَ gibi. Bunlarda ilk üç kural aynen uygulanmıştır. Dördüncü aşamada, sakin harflere de dokunulmamıştır.

Örnekler;

حَفِظَ – حُفِظَ

أَكْرَمَ – أُكْرِمَ

قَدَّمَ – قُدِّمَ

تَسَلَّمَ – تُسَلِّمَ

اِسْتَغْفَرَ – اُسْتُغْفِرَ

İlletli fiillerde anlatmış olduğumuz bu kurallara başka kurallar eklenebilir. Fiil ecvef ise orta harfi ya harfine çevrilir. Bu durumda harekesi de kesraya dönüşür. Mesela قَالَ   fiili meçhul olunca قِيلَ  olur. Muzaaf fiillerde aynı kurallara bağlıdır.

       2. Muzari Fiilin Meçhul Yapılması

Muzari fiillerin meçhule dönüştürülmesinde ise daha basit bir işlem uygulanmaktadır.

  1. Baştaki muzarilik harfine zamme verilir.
  2. Sondan bir önceki harf fethalanır.
  3. Diğer harfler olduğu gibi kalır.

Yine muzariler için pratik olarak يُفْعَلُ kalıbını kullanabiliriz.

Örnekler;

يَحْفَظُ – يُحْفَظُ

يُكْرِمُ – يُكْرَمُ

يُقَدِّمُ – يُقَدَّمُ

يَتَسَلَّمُ – يُتَسَلَّمُ

يَسْتَغْفِرُ – يُسْتَغْفَرُ

Sondan bir önceki harf vav yada ya olursa, bu harfler elife dönüştürülür.

يَبِيعُ – يُبَاعُ

يَقُولُ – يُقَالُ

Müteaddî Fiiller

0

Mef’ ulü bih almayan/ihtiyacı olmayan fiillere lazım (geçişsiz) fiil denir. Bir veya daha fazla mef’ulü bih alan fiillere ise müteaddî (geçişli) fiil denir.

Örnekler;

Manaları Müteaddî Filler Manaları Lazım Fiiller
Ateş evleri yaktı. أَحْرقَت النَّارُ الْمَنَزِلَ Çiçek açtı. تَفَتَّحَ الزَّهْرُ
Hizmetçi elbiseyi ütüledi. طَوَى الخَادِمُ الثَّوْبَ Baba sevindi. فَرِحَ الأب
Bilginlere ikram ettim. أَكْرَمْتُ الْعُلَمَاءَ  Rüzgar esti. هَبَّتَ الرِّيح

FİİLİN MÜTEADDÎ YAPILMASI

Lazım fiiller müteaddi yapılabilir. Aynı şekilede bir mef’ul alan fiiller de iki mef’ul alabilir hale getirilebilir.

Sülasi lazım fiiller إِفْعَال veya تَفْعِيل babına aktarıldıklarında müteaddi hale gelmektedir.

Anlamı Müteaddi yapılmış fiil Anlamı Lazım Fiil
Adamı çıkardım. أَخْرَجْتُ الرَّجلَ Adam çıktı. خَرَجَ الرَّجلُ
İşi kolaylaştırdım. سَهَّلْتُ الْمسأَلَةَ İş kolay oldu. سَهُلَت الْمَسألَةُ
Yağmur yürümeyi zorlaştırdı. صَعَّبَ الْمَطَرُ السَّيْرَ Yolda yürümek zor oldu. صَعُبَ الَّسَّيْرُ فِي الطَّرِيق

Bir mef’ul alan fiiller yine  إِفْعَال babına ve تَفْعِيل babına aktarıldıklarında iki mef’ul alırlar.

Anlamı Müteaddi yapılmış fiil Anlamı Lazım Fiil
Erdal’a kitabı okuttum. أقَرَأتُ أرْدَالَ الكِتَابَ Erdal kitabı okudu. قَرَأَ أرْدَالُ الكِتَابَ
Çocuğa Kur’an’ı ezberlettim. حَفَّظْتُ الطِّفلَ الْقُرآنَ Çocuk Kur’an’ı ezberledi. حَفِظَ الطِّفلُ الْقُرآنَ
Ürünleri kamyona taşıttım. حمَّلَتُ الشَّحِنَةَ البَضَائِعَ Kamyon ürünleri taşıdı. حمَلَت الشَّحِنَةُ البَضَائِعَ

Bazı fiiller, herhangi bir değişiklik yapılmadan da geçişli yapılabilir. Bu durumda bu fiiller harf-i cerli mef’ul alırlar.

Anlamı Müteaddi yapılmış fiil Anlamı Lazım Fiil
Turist ülkesine kilim götürdü. ذَهَب السَّائِح بِالبِسَاط إلى بَلَدِهِ Turist ülkesine gitti. ذَهَبَ السَّئِحُ إِلى بَلَدِهِ
Mekke’den misvak getirdim. اتيْتُ بالسِّواكِ مِن مكَّةَ Mekke’ den geldim. أَتَيْتُ مِن مَكَّةَ

Özetlemek gerekirse bir fiili müteaddi yani geçişli yapmanın yolları şunlardır.

  1. Başına hemze getirilir. قَعَدَ – أقعد
  2. Fiilin ikinci harfi şeddelenir. عظم – عظّم
  3. Harf-i cer getirilir. سار – سار ب

Şemsî ve Kamerî Harfler

0

Arap harfleri Şemsî ve Kamerî harfler olarak ikiye ayrılır. Harflerin 14 tanesi Kamerî, 14 tanesi de Şemsî harflerdir. Bu ayrım başına ( ال ) takısı gelen kelimelerin okunmasında ortaya çıkar. Şemsi harf ile başlayan kelimelerin başına   ( ال ) takısı geldiğinde bu takının lam harfi ( ل ) okunmaz. Kelimenin ilk harfi ise şeddeli olarak okunur.

Örnek; اَلشَّمْسُ ، اَلنَّاسُ ، اَلرَّحِيمُ ، اَلتَّوَّابُ ، اَلرِّزْقُ

Kameri harfler ile başlayan kelimelerde ise lam ( ل ) okunur ve kelimenin kendisinde herhangi bir değişiklik yapılmaz.

Örnek; اَلْحَمْدُ ، اَلْكَافِرُونَ ، اَلْوَسْوَاسُ ، اَلْعَصْرُ

Kameri harfler şunlardır:

ا ، ب ، ج ، ح ، خ ، ع ، غ ، فَ ، قَ ، كَ ، م ، وَ ، ه ، ى

Bu harfleri kolay ezberlemek için, bu harflerden şu iki cümle oluşturulmuştur:

اَبْغِ حَجَّكَ وَ خَفْ عَقِيمَهُ

Şemsi harfler şu harflerdir:

تَ ، ث ، د ، ذ ، ر ، ز ، س ، ش ، ص ، ض ، ط ، ظ ، ل ، ن

İrab Nedir

0

Her dilde birbirinden farklı da olsa bir cümle yapısı ve cümleyi oluşturan ögeler bulunur. Bu ögelerin hangi öge olduğunu tespit etmek için yine dillere göre farklı yöntemler vardır. En kolay yolu ise anlamdan yola çıkmaktır. Ancak anlam olarak ögeleri tespit etsek de Arapça’da bu ögeler şekil olarak da değişikliğe uğrayarak hangi öge olduğunu gösterirler. Kelimeler üzerinde cümle içerisindeki konumuna göre meydana gelen bu değişimlere ve bu değişimlerin açıklamalarına İ’rab diyoruz.