Ecvef Fiiller




Asli harflerinden ikinci harfi yani orta harfi illet harflerinden (و،ي) biri olan fiillere Ecvef Fiil denir.
Ecvef fiil üç harften oluşur. Orta harfi vav (و) veya ye (ي) olsa da bu harf genelde elif harfine dönüşür.

Örnek:

قال (aslı قول dir)

زار (aslı زير dir)

Orta harfi vavdan elife dönüşmüş olanlara Ecvef-i vavi; ye harfinden elif harfine dönüşmüş olanlara Ecvef-i yai denir.

Ecvef; birinci, ikinci ve dördüncü bablardan gelir.

–          Birinci babdan gelen ecvef fiiller فَالَ ، يَفُولُ şeklinde olur. زَارَ ، يَزُورُ gibi. (53 adet fiil)

–          İkinci babdan gelen ecvef fiiller فَالَ ، يَفِيلُ şeklinde olur. بَاعَ ، يَبِيعُ gibi. (20 adet fiil)

–          Dördüncü babdan gelen ecvef fiiller فَالَ ، يَفَالُ şeklinde olur. خَالَ ، يَخَالُ gibi. (21 adet fiil)

Ecvef fiilin mazi çekimi

Eğer ecvef fiilin muzarisi  قَالَ  يَقُولُ  şeklinde geliyorsa, yani muzarisinin orta harfi “vav” ise, mazi çekiminde, dişi çoğul 3. Şahıstan (cem-i gaibe) itibaren ilk harfi ötrelenir ve orta harf düşer. Devamı da buna göre çekilir. قَالَ  fiilinin mazi çekimini yaparak bu kaideyi görelim:

ÇoğulİkilTekil
قَالُوا  Onlar dedilerقَالاَ  O ikisi dediقَالَ Dedi3. Şahıs (E)
قُلْنَ Onlar dedilerقَالَتَا O ikisi dediقَالَتْ Dedi3. Şahıs (D)
قُلْتُمْ Siz dedinizقُلْتُمَا Siz ikiniz dedinizقُلْتَ Sen dedin2. Şahıs (E)
قُلْتُنَّ Siz dedinizقُلْتُمَا Siz ikiniz dedinizقُلْتِ Sen dedin2. Şahıs (D)
قُلْنَا Biz dedikقُلْنَا Biz ikimiz dedikقُلْتُ Ben dedim1 Şahıs (E/D)

Eğer ecvef fiilin muzarisinin orta harfi elif veya ye ise, bu çeşit fiillerin mazi çekiminde, dişi çoğul 3. Şahıstan (cem-i gaibeden) itibaren ilk harf esrelenir ve orta harf düşer. Devamı da buna göre çekilir. Mesela, نَامَ  fiilinin muzarisi يَنَامُ  şeklindedir. Muzarisinin orta harfinin harekesi üstündür. Bu tip fiiller şu şekilde çekilir:

ÇoğulİkilTekil
نَامُوا Onlar uyudularنَاماَ O ikisi uyuduنَامَ Uyudu3. Şahıs (E)
نِمْنَ Onlar uyudularنَامَتَا O ikisi uyuduنَامَتْ Uyudu3. Şahıs (D)
نِمْتُمْ Siz uyudunuzنِمْتُمَا Siz ikiniz uyudunuzنِمْتَ Sen uyudun2. Şahıs (E)
نِمْتُنَّ Siz uyudunuzنِمْتُمَا Siz ikiniz uyudunuzنِمْتِ Sen uyudun2. Şahıs (D)
نِمْنَا Biz uyudukنِمْنَا Biz ikimiz uyudukنِمْتُ Ben uyudum1 Şahıs (E/D)

Ecvef fiilin muzari çekimi

Ecvef fiilin muzarisi çekilirken cem’i müenneslerinde iki sakin harf yan yana geldiği için, sakin olan ve illetli olan ilk harf atılır. Çünkü Arapçada iki sakin harf yan yana gelmez. Mesela  قَالَ  fiilinin muzarisini çekelim. قَالَ  fiilinin muzarisi şu şekilde çekilir:

ÇoğulİkilTekil
يَقُولُونَ Onlar diyorlarيَقُولاَنِ O ikisi diyorيَقُولُ Diyor3. Şahıs (E)
يَقُلْنَ Onlar diyorlarتَقُولاَنِ O ikisi diyorتَقُولُ Diyor3. Şahıs (D)
تَقُولُونَ Siz diyorsunuzتَقُولاَنِ Siz ikiniz diyorsunuzتَقُولُ Sen diyorsun2. Şahıs (E)
تَقُلْنَ Siz diyorsunuzتَقُولاَنِ Siz ikiniz diyorsunuzتَقُولِينَ Sen diyorsun2. Şahıs (D)
نَقُولُ Biz diyoruzنَقُولُ Biz ikimiz diyoruzأَقُولُ Ben diyorum1 Şahıs (E/D)

Ecvef fiilin emri hazır çekimi: Ecvef fiilin emri hazırının çekimi şu şekildedir: Her zaman olduğu gibi, muzari fiil çekim tablosunun muhatab ve muhataba sigasından emri hazır yapılır. İki sakin harfin yan yana geldiği yerlerde, illetli harf olan ilk sakin harf atılır.

Mesela, قَالَ  fiilinin emri hazırını yapalım: قَالَ  fiilinin muzari çekim tablosundaki muhatab ve muhataba sigaları  تَقُولُ  ve  تَقُولِينَ şeklindedir. Bunlardan emri hazırlar şu şekilde elde edilir:  قَالَ fiilinin muhatabı تَقُولُ şeklindedir. Emr-i hazırın yapılışı konusundan hatırlayacağınız üzere: İlk önce baştaki muzaraat harfi atılır: قُولُ olur. Sonra Müfred muhatab cezimlenir قُولْ olur. Daha sonra iki sakin harf, yani harekesiz vav ve cezimli lam yan yana geldiğinden, illetli harf olan ilk sakin harf atılır ve emir قُلْ şeklinde olur.

قُلْ قُولْ قُولُ تَقُولُ قَالَ

Muhatabası da şu şekilde yapılır: قَالَ fiilinin muhatabası تَقُولِينَ şeklindedir. Emr-i hazırın yapılışı konusundan hatırlayacağınız üzere: Baştaki muzaraat harfi atılır,  قُولِينَ  olur. Sondaki nun düşürülür, قُولِي olur. İki sakin harf, yan yana gelmediği için bu şekilde kalır.

قُولِي قُولِينَ تَقُولِينَ قَالَ

Şimdi tabloda  قَالَ fiilinin emri hazır çekimini görelim:

ÇoğulİkilTekil
قُولُوا Sizler deyinقُولاَ Siz ikiniz deyinقُلْ De2. Şahıs (E)
قُلْنَ Sizler deyinقُولاَ Siz ikiniz deyinقُولِى De2. Şahıs (D)